اسلام و سالمندان

           

   اسلام و سا لمند

سالخوردگان در اسلام از مقام اجتماعی فوق العاده ای برخوردارند بخصوص از آن جهت که حاملان دانش، تجربه، معلومات، عقل و اندیشه به حساب می آیند.
حمایت از پیران و ریش سفیدان از توصیه های پیامبر اسلام است که می فرمایند:

“هر گاه بزرگ قومی بر شما وارد شد، گرامی اش بدارید.”   (الکافی،ج ۲، ص۶۵۹)

و در روایتی آمده است که در عصر پیامبر پیری وارد مجلس شد و جایی برای نشستن نداشت، رسول خدا(ص) مردم را سرزنش کردند که چرا به او احترام نکردند.
امام سجاد در رساله حقوق خود از حقوق سالمندان سخن رانده و فرموده است از حقوقشان این است که ایشان را به خاطر پیری محترم داری و به علت تقدم آنها در اسلام ایشان را بزرگ بشناسی، به هنگام اختلاف در مقابل آنان قرار نگیری و در پیشاپیش آنان راه نروی، به آنان نسبت نادانی ندهی و اگر مقام ترا نمی شناسند آن را تحمل کنی و بخاطر اسلام آنان را عزیز داری.

امام سجاد علیه السلام حق سالمندان را بر دیگران چنین بیان فرموده اند: «حق سال خورده این است که حرمت پیری اش را نگه داشته و در کارها او را مقدّم بداری. در اختلافات، [خصمانه] با او رو به رو نشوی. در راه رفتن، بر او سبقت نگیری و پیشاپیش او راه نروی. نادانش نشماری و اگر رفتار جاهلانه ای کرد، تحمل کنی. به مقتضای سوابق مسلمانی و سالمندی، احترامش کنی که حق سن و سال نیز چون حق اسلام است.
رسول خدا(ص) فرموده اند: رضای خدا در رضای والدین و خشم خدا در خشم آنان است.

        حضرت محمد(ص) :
                  هر جوانی که پیری را برای سنش گرامی دارد،
                  خدا هنگام پیری وی یکی را بیارد که وی را
                                  گرامی دارد.   ( نهج الفصاحه)

سخنانی از نور
ای بنده من بیاموز که همواره:
پدر و مادرت را گرامی بداری و آنان را محترم شماری. (اسراء/۲۳)
 به پدر و مادر خود محبت بورزی و نیکی کنی. (احقاف/۱۵)
نعمات ناشناختنی را شاکر باشی و از پدر و مادرت نیز تشکر کنی. (لقمان/۱۴)
به هنگام ورود به جایگاه پدر و مادر اجازه ورود بگیری. (نور/۵۸)
در برابر پدر و مادر متواضع باشی و در حق آنها دعا نمایی.(اسراء/۲۴)
هرگز با گفتن کلمه “اف” پدر و مادرت را تحقیر نکنی.(اسراء/۲۳)

ای سالمند، موهای سپید و کمر خمیده ات، حکایت از پیری وجودت دارد، ولی دلت زنده است و امیدوار از پیمودن موفقیت آمیز راه های پرپیچ و خم زندگی، از داشتن فرزندانی با آینده درخشان، ازاین که می توانی با اندوخته های ارزشمندت، جویندگان راه را از افتادن در بیراهه ها، نجات بخشی، و دلت شاداب است و خوشحال، از این که امیدبخش جوانان در زندگی هستی و مایه پشت گرمی و آرامش خاطر آنان. ای مهربان، روزت مبارک.
در اطرافمان هر روز آدم های بسیاری را می بینیم که ورق تقویم ها، حسابی از سروصورتشان رد شده است. گویا چهره خسته شان را با خط هایی عمیق نقاشی کرده اند. اینان که از زمستان های زندگی، برفی همیشگی بر سر دارند، نمایندگان کهن سال یک نسلند؛ نسلی که از روزها و سال ها، خاطرات زیادی را در کوله بار عمرشان انبار کرده اند. ما به این نسل و به سپیدی ها و تجربه هایشان سخت محتاجیم و وظیفه داریم حرمتشان را حفظ کنیم. ما به آنها که این طور ما را به این زندگی و زندگی را این گونه به ما تحویل داده اند، مدیونیم.
در این نوشته، فقط حرف هایی از این احتیاج، دِیْن و وظیفه، آمده است، آن هم ناقص و نارسا. پیران ما نیز مثل عادت همیشه شان در گذشت، این کوتاهی ما را می بخشایند.

باران بی محل ندهد نفع، کشت را     در وقت پیری، اشک ندامت چه می کند
در فکر سفر باش که هر موی سپیدی     از غیب، رسولی است برای طلب تو
این سطرهای چین که ز پیری به روی ماست     هر یک جدا جدا خط معزولی قواست
ز روزگار جوانی، خبر چه می پرسی؟     چو برق آمد و چون ابر نوبهار گذشت
مخند ای نوجوان زنهار بر موی سپید من     که این برف پریشان بر سر هر بام می بارد
گرفتم سال را پنهان کنی، با مو چه می سازی؟     گرفتم موی را کردی سیه، با رو چه می سازی؟

پیامبر گرامی اسلام می فرماید: «تکریم پیران مسلمان، تعظیم خداوند است».
حضرت علی علیه السلام می فرماید:«اندیشه پیر نزد من، از تلاش جوان خوش آیندتر است».
امام صادق علیه السلام فرموده اند:«از ما نیست کسی که به سالمندان احترام نگذارد و بر کودکان شفقت نورزد».
ای سالمند! موی سپید تو، کتاب پربهای تجربه هاست. تو گنج رنج های روزگاری و تقویم نانوشته عبرت ها، روزت گرامی باد.
ای سالمند! گفته های تو، روشنی بخش راه زیستنمان و چشمان کم سوی تو، ستاره های شبستان زندگی ماست.
بیا نگذاریم پدربزرگ ها و مادربزرگ ها، تنهایی شان را بین عکس های قدیمی تقسیم کنند.
ای پیر! نگاهت پرمعناست، سخنت پربهاست و رفتارت گنج تجربه هاست.
ای کاش جوان می دانست و پیر می توانست!
از آنان که از خاطرات روزها تقویم های بیشتری را به یاد دارند، درس زندگی بیاموزیم.
می دانم که این موها را در آسیاب زندگی سپید کرده ای. پس روشنی های روزگار را نشانمان ده تا تاریک نمانیم.

سالمند گرامی : ورود به دوره سالمندی را به شما تبریک می گوییم.
سالمند شدن یک موفقیت است که باید به آن افتخار کنید زیرا شما با یاری خداوند ، درطول عمر برخطرات،سختیها وبیماریهای بسیاری فایق آمدید تا به این دوره برسید.
درفرهنگ ما همواره پیرشدن دعای خیری است که بدرقه راه کودکان می باشد . بسیارخوشحالیم که این دعا برای شما اجابت شده است .

سالمندان نور چشم مردم اند
سالمندان بوی خوب گندم اند
سالمندان چشمه های پاکی اند
سالمندان عرشیان خاکی اند…
***
وجود پیران سالخورده باعث برکت و افزایش رحمت و نعمت های الهی است. حضرت محمد(ص)
سالمندان را احترام کنید تا در قیامت همنشین من باشید. حضرت محمد(ص)
یک پیر در میان خانواده خود همچون پیامبری در میان امت خویش است. حضرت محمد(ص)

احسان به پدر و مادر
یکی از وظایف مهم دینی و اخلاقی ما، احسان به پدر و مادر است. در قرآن کریم، چندین بار احسان به آنان، توصیه شده است. علامه طباطبایی رحمه الله در این باره نگاشته اند: «انیکی به پدر ومادر، پس از یکتاپرستی از واجب ترین واجبات است؛ همان گونه که آزردن پدر و مادر پس از شرک، از بزرگ ترین گناهان است». و در جای دیگری آورده اند: «در چند جای قرآن کریم، خداوند متعال، احسان به والدین را در کنار توحید و نفی شرک آورده است و پس از فرمان به توحید یا نهی از شرک، به احسان نسبت به پدر و مادر فرمان داده است». تأکید قرآن کریم بر احسان به پدر و مادر نشان از عظمت والای مقام آنان، در فرهنگ اسلامی دارد.
بوسیدن پدر و مادر
بوسه، پیام محبت است؛ شعر ناسروده عشق است؛ تبلور بالاترین تکریم است؛ جلوه عملی عاطفه هاست. پدر و مادر بی شمارترین بوسه های محبت آمیز را از کودکی نثارمان کردند. اکنون که نهال وجود ما از آن محبت ها به پا ایستاده است و درخت زندگی آنان رو به فرسودگی نهاده، باید بهترین محبت ها و بی شائبه ترین عواطف را نثارشان کنیم. بوسیدن ابزار این مهر ورزیدن است. امیر مؤمنان علیه السلام فرمودند: بوسیدن پدر و مادر عبادت است.
نگاه محبت آمیز
«نگاه» مقوله شگفتی است. هر نگاه پیامی دارد از این رو در فرهنگ اسلامی برخی از نگاه ها معصیت است و برخی عبادت. در روایت آمده است: «نگاه مهرآمیز فرزند به پدر و مادر، عبادت است». پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم نیز فرمودند: «درهای آسمان در چهار هنگام به رحمت گشوده می شود: هنگامی که باران می بارد، آن گاه که فرزند به چهره مادر و پدر می نگرد، وقتی که در کعبه باز می شود و آن زمان که ازدواجی شکل می گیرد».
نیکی به پدر و مادر پس از مرگ
پدر و مادر ما، پس از مرگ، بی نواتر و نیازمندتر از همیشه اند. دستشان کوتاه گشته و فرصت عمل برای آنان تمام شده است و چشم به راه احسان ما هستند. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند: «سرور نیکوکاران، در روز قیامت، مردی است که پس از مرگِ پدر و مادرش به آنان، نیکی کرده باشد»

*امام على(ع) فرمود:
«وَقِّرُوا کبارَکُمْ، یُوَقّرْکُمْ صِغارُکُم»؛به بزرگانتان احترام کنید، تا کوچکترها هم به شما احترام کنند.

*امام صادق(ع) نیز فرموده است:
«بِّروا آباءَکم، یَبِرُّکُمْ اَبْناؤکُمُ»؛به پدرانتان نیکى کنید، تا فرزندانتان هم به شما نیکى کنند.

*«ابراهیم بن ‏شعیب» گوید: به امام صادق(ع) عرض کردم: پدرم بسیار پیر و سالخورده و ناتوان شده است. هر گاه حاجتى داشته باشد او را برمی ‏داریم و بر دوش می ‏کشیم. حضرت فرمود: «اِنْ استَطَعْتَ اَنْ تَلِىَ ذلک مِنْهُ فافْعَلْ و لَقِّمْهُ بِیَدِکَ، فانّه جَنَّةٌ لک غَداً»؛ اگر بتوانى عهده ‏دار کارهاى او شوى چنین کن، حتى با دستانت لقمه در دهان او بگذار، که این فرداى قیامت، براى تو بهشت (یا سپر از آتش: جُنّه) خواهد بود                                 *    تکریم والدین:
سالمندان به طور عموم، از احترام برخوردارند. اگر پدر و مادر باشند که این وظیفه، سنگین ‏تر و مسؤولیت مضاعف است. قرآن کریم از تندى و پرخاش نسبت به پدر و مادر پیر نهى می ‏کند و به سخن نیک و لحن شایسته و خضوع و تواضع و گستردن بال رأفت در برابر آنان و خیرخواهى و دعا در حق آنان دعوت می ‏کند.
*فرمان خداوند، چنین است:
«اِمّا یَبْلُغَنَّ عِندک الکبرَ اَحَدُهما او کلاهُما فلا تَقُلْ لَهما اُفٍّ و لا تَنْهَرهُما وَ قُلْ لَهُما قولاً کریماً، وَاخفَضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِ مِنَ الرّحمةِ وَ قُل رَبِّ ارحَمْهُما کما ربّیانى صَغیراً»؛
ادب و احترام نسبت به پدر و مادر بزرگسال، آن است که: آنان را به اسم، صدا نکنى، به احترامشان برخیزى، از آنان جلوتر راه نروى، با آنان بلند و پرخاشگرانه سخن نگویى، نیازهایشان را برآورى، خدمتگزارى به آنان را وظیفه‏ اى بزرگ بدانى و از آنان در سن کهولت و پیرى مراقبت کنى.

*توصیه امام صادق(ع) است که فرمود:
«لَیسَ مِنّا مَنْ لَمْ یُوَقِّرْ کبیرَنا وَ لَمْ یَرْحَمْ صَغیرنا»؛ کسى که بزرگ ما را احترام نکند و کوچک ما را مورد شفقت و عطوفت قرار ندهد، از ما نیست.

*این سخن را نیز از حضرت على(ع) به یاد داشته باشیم که فرمود:
«یُکْرَمُ العالِمُ لِعلمه و الکبیرُ لِسِنّهِ»؛ دانشمند را به خاطر علمش و بزرگسال را به خاطر سن او، باید احترام کرد.
اگر جوانان قدر پیران را نشناسند و به جایگاه آنان حرمت ننهند، هم رشته‏ هاى عاطفى پیوندهاى انسانى از هم گسسته می‏شود، هم از رأفت و عاطفه و تجربه سالخوردگان محروم می‏شوند، هم نشانه بی ‏توجهى خود به ارزشها را امضا کرده‏ اند. *حضرت على(ع) در یکى از سخنان خویش، ضمن انتقاد از اوضاع زمانه و ناهنجاریهاى رفتارى مردم، از جمله بر این دو مسأله تأکید می ‏فرماید: ۱- بی ‏احترامى کوچکترها نسبت به بزرگترها ۲- رسیدگى نکردن توانگران به نیازمندان:
«انّکم فى زمانٍ … لا یُعَظِّمُ صغیرُهم کبیرَهُمْ و لا یَعُولُ غَنیُّهُم فقیرَهم»؛ شما در زمانه‏ اى به سر می‏برید که کوچک به بزرگ تعظیم و تکریم نمى‏کند و ثروتمند، به فقیر رسیدگى نمی‏کند!
اطاعت پدر و مادر اطاعت خداست، نافرمانی پدر و مادر نافرمانی خداست و در جایی دیگر می فرماید: هر که پدر و مادر خویش را خشنود کند، خدا را خشنود کرده و هر کس پدر و مادر خویش را خشمگین کند، خدای را ناخشنود کرده است.
*. این سخن پیامبر خدا (ص) است: «مَنْ عَرَفَ فَضْلَ کبیرٍ لِسنّهِ فَوَقَّرَهُ، آمَنَهُ اللَّهُ تعالى مِن فَزَعِ یوم القیامة»؛ هر کس فضیلت و مقام یک «بزرگ» را به خاطر سن و سالش بشناسد و او را مورد احترام قرار دهد، خداى متعال او را از هراس و نگرانى روز قیامت ایمن یدارد و خدای تو حکم فرموده که جز او را نپرستید و بر پدر و مادر نیکویی کنید، اگر یکی از آنان یا هر دو به سنین کهولت و سالخوردگی رسیدند، زینهار کلمه ای که رنجیده خاطر شوند، نگویید و کمترین آزار به آنان نرسانید و با آنها با اکرام و احترام سخن بگوئید. ”
سوره اسرا آیه ٢۳

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>